Przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w przeciwieństwie do poprzednio obowiązujących uregulowań, określają jedynie rodzaje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a nie stanowiska pracy, gdyż te w prawidłowy sposób  można określić jedynie bezpośrednio w zakładzie pracy.

            Ocena, czy dany pracownik wykonuje pracę w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze - zgodnie z nowymi unormowaniami - powinna być dokonywana na szczeblu zakładu pracy, przy uwzględnieniu przepisów art. 3 ustawy, gdzie ujęto kryteria kwalifikowania danego rodzaju prac, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Przepisy te w połączeniu z wykazami rodzajów prac, zamieszczonymi w zał. nr 1 i 2 do ustawy, umożliwiają pracodawcom wykonać obowiązki, nałożone na nich przepisami ustawy o emeryturach pomostowych.

Zakład pracy będzie zobowiązany od 1 stycznia 2010 r., zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy, prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Kontrola prawidłowości zakwalifikowania danego stanowiska pracy jako stanowiska, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze będzie przebiegała w trybie art. 41 ust. 6 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem, w przypadku nieumieszczenia przez płatnika składek danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub pracę o szczególnym charakterze, pracownikowi będzie przysługiwała skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Jeżeli skarga ta zostanie uwzględniona, to wówczas właściwe ograny Państwowej Inspekcji Pracy będą uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących taką pracę. Od decyzji inspektora pracy, zarówno pracownikowi jak i płatnikowi składek, przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy, którego z kolei decyzja będzie mogła być skontrolowana na drodze sądowego postępowania administracyjnego.

            Zakład pracy, sporządzając wykaz stanowisk prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących takie rodzaje prac, a następnie przekazując informacje, o której mowa w art. 38 ustawy o emeryturach pomostowych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powinien posiłkować się oceną ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy, związanych z rodzajami prac, ujętych w załączniku nr 1
i 2 do ustawy.

Ocena ryzyka zawodowego na wszystkich stanowiskach pracy jest obowiązkiem pracodawcy, zgodnie z art. 226 Kodeksu pracy oraz przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U.  z 2003  Nr 169, poz. 1650, z póź zm.). Poziom ryzyka zawodowego wyznaczany jest zgodnie z normą PN-N-18002, z uwzględnieniem poszczególnych grup pracowniczych różniących się tolerancją narażania na działania czynników uciążliwych. W razie trudności wynikających z niedokonanej dotychczas oceny ryzyka, można odpowiednio do potrzeb posiłkować się opinią specjalistów z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, medycyny pracy lub prawnej ochrony pracy.

Wyżej przestawione zasady powinny być również  stosowane przez płatników składek, przy ustalaniu wysokości odpisu podstawowego na fundusz socjalny na jednego pracownika, wykonującego prace w szczególnych warunkach  lub prace o szczególnym charakterze oraz przy wydawaniu pracownikom zaświadczeń, w trybie art. 50 ust. 3 i art. 51 ustawy o emeryturach pomostowych, potwierdzających okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze.