Bezpieczeństwo publiczne w aspekcie prac o szczególnym charakterze oznacza stan braku znaczącego bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia własnego i innych osób, także niebędących pracownikami danego zakładu, oraz stan braku bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku.
Szczególna odpowiedzialność to odpowiedzialność za wykonywanie takich prac, których niewłaściwe wykonywanie może spowodować bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa publicznego, w tym zdrowia lub życia własnego i innych osób, a pracownik je wykonujący jest świadom konsekwencji niewłaściwej realizacji powierzonych zadań.
Prace bezpośrednio przy obsłudze maszyn lub innych urządzeń technicznych to prace polegające na wykonywaniu czynności związanych z dostarczaniem materiałów (surowców) lub półproduktów do ich stref roboczych, sterowaniu ich działaniem, odbieraniu wyrobów z ich stref roboczych itp., jeśli w trakcie wykonywania tych czynności występują czynniki ujęte w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.
Prace bezpośrednio przy sterowaniu (przy bezpośrednim sterowaniu) to prace wykonywane przez osoby uprawnione do obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych oraz instalacji, w celu utrzymania parametrów procesu na określonym (ustalonym) poziomie oraz zapewnienia pełnej kontroli nad jego przebiegiem. Dotyczy to pracowników, których zadaniem jest utrzymywanie parametrów sterowanego procesu/instalacji w dopuszczalnych granicach oraz reagowanie na odchylenia (poza dopuszczalne granice) parametrów sterowanego procesu/instalacji, jeszcze przed zadziałaniem automatyki zabezpieczeniowej lub podejmowanie takich działań korygujących, aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.
Prace bezpośrednio przy produkcji to wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy produkcji możemy zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp., jeśli w trakcie ich wykonywania występują czynniki ujęte w art. 3 ust. 2 ustawy.
Prace bezpośrednio przy przetwórstwie - termin występuje jedynie w poz. 32 zał. 1, która dotyczy prac przy przetwórstwie materiałów zawierających azbest.
Aktualnie w Polsce jest zabroniona produkcja i przetwórstwo materiałów zawierających azbest. (Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Dz.U. 1997 Nr 101, poz. 628). W przeszłości były one jednak prowadzone i z tego względu ustawa ta określa także świadczenia przedemerytalne należne osobom, które były zatrudnione w zakładach produkujących wyroby z azbestu. Wykaz takich zakładów jest zawarty w załączniku 2 i 3 do ustawy. W ustawie tej minister gospodarki jest także zobowiązany do określenia zasad bezpiecznego użytkowania i usuwania takich wyrobów.
Bardzo mała kubatura - mała kubatura w odniesieniu do obciążenia statycznego oznacza, że wymiary pomieszczenia, w którym wykonywana jest praca, ograniczają możliwości swobodnej zmiany pozycji ciała pracownika.
Utrudniona wentylacja - utrudniona wentylacja zachodzi w pomieszczeniach, w których nie występuje wymuszony ruch powietrza, natomiast naturalny ruch powietrza występuje w ograniczonym zakresie, powodując koncentracje zysków ciepła i zanieczyszczeń w przestrzeni pomieszczenia.
Warunki prac pod napięciem - zapis, umieszczony w pkt 17 zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, należy rozumieć jako dotyczący prac elektromonterów wykonywanych:
- bezpośrednio przy usuwaniu awarii napowietrznych sieci energetycznych,
- bezpośrednio przy eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych prowadzonych w technologiach prac pod napięciem na podstawie szczegółowych instrukcji ich wykonywania.
Nie dotyczy on zatem prac związanych z eksploatacją tych sieci (z wyjątkiem usuwania awarii) prowadzonych w pobliżu napięcia, tj. w warunkach wyłączenia napięcia i uziemienia urządzeń, na których te prace są wykonywane, a przy obecności napięcia w obwodach sąsiednich.
Wykonywanie prac związanych z eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych
w warunkach prac w pobliżu napięcia nie odbiega bowiem od wykonywania innych prac związanych z eksploatacją tych urządzeń. W obydwu przypadkach prace wykonywane są w warunkach narażenia na te same czynniki niebezpieczne i szkodliwe, które nie stawiają przed pracownikami wymagań przekraczających poziom ich możliwości ograniczony w wyniku starzenia się. Prace w pobliżu napięcia wymagają tylko odpowiedniego przygotowania miejsca pracy, czyli przede wszystkim:
- zachowania dopuszczalnych, wg przepisów, odległości zbliżenia do obwodów pod napięciem lub zastosowania odpowiednich do nich osłon izolacyjnych,
- powiadomienia i zapoznania pracowników wykonujących takie prace
o warunkach ich wykonywania i zastosowanych zabezpieczeniach.
Do prac elektromonterów wykonywanych bezpośrednio przy usuwaniu awarii napowietrznych sieci energetycznych, ze względu na specyfikę tych prac, należy zaliczyć nie tylko prace ( w ramach obowiązków pracowniczych) wykonywane bezpośrednio przy usuwaniu awarii napowietrznych sieci energetycznych (w trybie nagłym – w związku z zaistnieniem awarii), ale również innego rodzaju prace elektromonterów (w ramach obowiązków pracowniczych), które są wykonywane w ramach czasu pracy, kiedy pracownicy ci pozostają w gotowości do podjęcia działań w trybie nagłym ( związanym z zaistnieniem awarii).
Personel medyczny - to „osoby wykonujące zawód medyczny”, zdefiniowane w art. 18 d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89, z późn. zm.). Są to zatem osoby, które na podstawie odrębnych przepisów uprawnione są do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osoby legitymujące się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w kreślonej dziedzinie medycyny.
Oddział psychiatryczny i leczenia uzależnień - przy interpretacji pkt 23 zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych powinny być brane pod uwagę przede wszystkim (ze względu na wyraźne odesłanie występujące w tym punkcie załącznika) przepisy art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.), gdzie wskazano, że pojęcie „szpitala psychiatrycznego”, odnosi się również do :
a) oddziału psychiatrycznego w szpitalu ogólnym,
b) kliniki psychiatrycznej,
c) sanatorium dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
d) innego zakładu opieki zdrowotnej, sprawującego całodobową opiekę psychiatryczną lub odwykową, niezależnie od podmiotu, który je tworzy i utrzymuje,
Ponadto należy mieć na uwadze przepisy cz. 2 i 4 zał. nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lipca 2004 r. w sprawie systemu resortowych kodów identyfikacyjnych dla zakładów opieki zdrowotnej oraz szczegółowych zasad ich nadawania (Dz. U. Nr 170, poz. 1797, z późn. zm.), w których zostały wymienione odpowiednie komórki organizacyjne ośrodków (zespołów) opieki pozaszpitalnej albo szpitali, zajmujących się leczeniem psychiatrycznym i leczeniem uzależnień.