1. Uwagi wstępne

Warunki, których spełnienie uprawnia do emerytury, tryb postępowania organu emerytalno-rentowego i zasady wypłaty świadczeń są uregulowane przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zmian.).

Prawo do emerytury ustala w formie decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie udokumentowanego wniosku osoby zainteresowanej, spełniającej wymagane warunki.

Ustawa o emeryturach i rentach z FUS utrzymała dotychczasowe zasady wcześniejszego przejścia na emeryturę dla ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., natomiast ograniczyła możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę dla osób urodzonych po 1948 r. Nastąpi więc stopniowe wygaszanie przepisów umożliwiających przejście na emeryturę przed osiągnięciem pełnego wieku emerytalnego (60 lat - kobieta i 65 lat- mężczyzna). Wyjątek stanowią emerytury dla górników (art. 50a-50e ustawy o emeryturach i rentach z FUS), które dotyczą wszystkich ubezpieczonych, bez względu na datę urodzenia jak również emerytury pomostowe.

Do kiedy należy spełnić warunki uprawniające do wcześniejszej emerytury?

Dla osób urodzonych przed 1949 r. nie wprowadzono żadnej daty granicznej na spełnienie warunków uprawniających do wcześniejszej emerytury (art. 29- 50 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). W stosunku do kobiet, które urodziły się do 31 grudnia 1948 r. - przepisy o wcześniejszej emeryturze w praktyce straciły już zastosowanie, bo kobiety te ukończyły już 60 lat życia, czyli pełny wiek emerytalny. Z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę mogą natomiast nadal korzystać mężczyźni urodzeni przed 1949 r., którzy nie osiągnęli jeszcze pełnego wieku emerytalnego (65 lat).

Osoby, które urodziły się po 1948 r. mają prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli wymagane warunki spełniły w ściśle określonym czasie i nie są członkami otwartego funduszu emerytalnego. Osoby, które przystąpiły do OFE, mają prawo do wcześniejszej emerytury pod warunkiem, że wraz z wnioskiem o jej przyznanie złożą wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa (link do art. 46 i 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Ponadto nie wszystkie przepisy dotyczące wcześniejszego przejścia na emeryturę stosuje się do osób urodzonych po 1948 r.

 

2. Wcześniejsza emerytura dla pracowników

Pracownik, który nie osiągnął pełnego wieku emerytalnego (tj. 60 lat - kobieta i 65 lat - mężczyzna), może mieć przyznaną emeryturę, jeśli spełnił następujące warunki:

• kobieta - osiągnęła 55 lat życia i udowodniła co najmniej 30-letni staż ubezpieczeniowy (okres składkowy i nieskładkowy), albo przynajmniej 20-letni staż ubezpieczeniowy, jeśli jest całkowicie niezdolna do pracy,
• mężczyzna - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 35-letni staż ubezpieczeniowy, albo jeżeli ma co najmniej 25-letni staż ubezpieczeniowy i został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy.

Osoba, która była pracownikiem przez cały okres wymagany do przyznania tej emerytury (czyli w przypadku kobiety przez 20 lub 30 lat, w przypadku mężczyzny przez 25 lub 35 lat), nie musi spełniać żadnych dodatkowych warunków.

Osoba, która osiągnęła wymagany staż ubezpieczeniowy, ale składa się on nie tylko z okresów zatrudnienia, ale także z okresów innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym (np. pracy na podstawie umowy zlecenia, agencyjnej, działalności gospodarczej) i okresów nieskładkowych (np. okresu nauki w szkole wyższej, urlopu wychowawczego), ma prawo do wcześniejszej emerytury tylko wtedy, jeżeli:

• ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę była pracownikiem oraz
• w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniom społecznym pozostawała w stosunku pracy przez co najmniej 6 miesięcy.

Jeśli na wcześniejszą emeryturę przechodzi osoba uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy, to nie musi mieć sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia w ostatnich 24 miesiącach ubezpieczenia. Wystarczy jakikolwiek okres ubezpieczenia pracowniczego, ale musi być ono ostatnim ubezpieczeniem, jakiemu podlegał rencista (art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Dla pracowników, którzy urodzili się przed 1949 r. nie określono żadnego końcowego terminu na spełnienie wymaganych warunków.

Natomiast pracownicy urodzeni po 31 grudnia 1948 r., mają prawo do wcześniejszej emerytury tylko wtedy, jeśli wymagane warunki (wiek, staż pracy, niezdolność do pracy) spełnili najpóźniej 31 grudnia 2008 r. (art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Możliwość taką mają zatem tylko kobiety, które urodziły się w latach 1949-1953 r., bo tylko one wymagany wiek 55 lat ukończyły do 31 grudnia 2008 r.

Kobieta urodzona w latach 1949-1953 ma prawo do wcześniejszej, jeżeli najpóźniej w dniu 31 grudnia 2008 r.:

- osiągnęła 55 lat życia i co najmniej 30 letni staż ubezpieczeniowy, albo

- osiągnęła 55 lat życia i co najmniej 20 letni staż ubezpieczeniowy oraz stała się całkowicie niezdolna do pracy.

Jeśli przez cały 20 lub 30 - letni okres pozostawała w stosunku pracy, nie musi spełnić żadnych dodatkowych warunków.

Natomiast kobieta, która do końca 2008 r. osiągnęła wymagany wiek i staż ubezpieczeniowy, ale składa się on nie tylko z okresów zatrudnienia, ale także z okresów innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym (np. pracy na podstawie umowy zlecenia, agencyjnej, działalności gospodarczej) i okresów nieskładkowych (np. okresu nauki w szkole wyższej, urlopu wychowawczego), ma prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli:

• ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę była pracownikiem oraz
• w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniom społecznym pozostawała w stosunku pracy przez co najmniej 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę jest uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Te dodatkowe warunki należy spełnić w okresie poprzedzającym zgłoszenie wniosku o emeryturę (art. 29 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Ponieważ wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury może być zgłoszony po 2008 r., te dodatkowe warunki także mogą być spełnione po 2008 r.

Czy przystąpienie do OFE uniemożliwia przejście na wcześniejszą emeryturę?

Członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym nie jest przeszkodą w uzyskaniu wcześniejszej emerytury. Kobieta, która jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego musi jednak razem z wnioskiem o wcześniejszą emeryturę złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa.

Wniosek o wcześniejszą emeryturę należy zgłosić przed osiągnięciem 60 lat życia - wówczas emerytura będzie obliczona na dotychczasowych tzw. starych zasadach. Jeśli kobieta zgłosi wniosek o przyznanie emerytury po dniu, w którym osiągnęła 60 lat życia, to nie będzie podstaw prawnych do przyznania jej wcześniejszej emerytury. W takiej sytuacji ZUS przyzna emeryturę w związku z osiągnięciem 60 lat życia (art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) i obliczy ją częściowo według starych a częściowo według nowych zasad (art. 183 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Jeśli kobieta, która wniosek o emeryturę zgłosiła dopiero po osiągnięciu 60 lat życia jest członkiem OFE i nie wystąpi z wnioskiem o przekazanie środków zgromadzonych na jej rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu państwa, to ZUS policzy emeryturę w całości według nowych zasad (art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

 

3. Emerytura z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zasady nabywania prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określają przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z póż. zm.). Natomiast wiek emerytalny, wymagany do nabycia prawa do emerytury staż pracy oraz rodzaje prac określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

Rodzaje prac w szczególnych warunkach są wymienione w wykazach A i B, stanowiących załącznik do rozporządzenia. Natomiast szczegółowy wykaz stanowisk prac w szczególnych warunkach zawarty jest w zarządzeniach resortowych wydanych przez właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze.

Jakie warunki należy spełnić?

Osoba ubiegająca się o emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zobowiązana jest udokumentować ogólny staż ubezpieczeniowy (okres składkowy i nieskładkowy) wymagany do uzyskania emerytury, tj. 20 lat w przypadku kobiety i 25 lat w przypadku mężczyzny, w tym - zależnie od rodzaju pracy - co najmniej 10 lub 15 lat zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wiek emerytalny jest zróżnicowany w zależności od rodzaju pracy, jej stopnia uciążliwości.

Kto może uzyskać wcześniejszą emeryturę z tytułu warunków pracy?

Osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r. mogą przejść na wcześniejszą emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w każdym czasie, bez względu na to kiedy spełniły wymagane warunki. W praktyce możliwość taką mają jeszcze mężczyźni, ponieważ kobiety osiągnęły już pełny wiek emerytalny (60 lat).

Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r., mogą przejść na wcześniejszą emeryturę, jeśli warunki dotyczące wymaganego stażu pracy (ogółem i w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze) i osiągnięcia obniżonego wieku emerytalnego spełniły do końca 2008 r. i nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego albo wraz z wnioskiem o emeryturę złożyły wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w takim funduszu, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa (art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Prawo do wcześniejszej emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. i rozwiązaniu stosunku pracy mogą uzyskać również te osoby urodzone po 1948 r., które w dniu 1 stycznia 1999 r. osiągnęły ogólny staż pracy wymagany do uzyskania emerytury, tj. 20 lat w przypadku kobiety i 25 lat w przypadku mężczyzny, w tym - zależnie od rodzaju pracy - co najmniej 10 lub 15 lat zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (art. 184 i 185 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Osoby, które na dzień 1 stycznia 1999 r. miały pełny staż ubezpieczeniowy wymagany do emerytury, w tym wymagany okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą zatem osiągnąć wiek uprawniający do wcześniejszej emerytury po dniu 31 grudnia 2008 r. Członek OFE spełniający warunki do wcześniejszej emerytury do dnia 31 grudnia 2008 r. ma do niej prawo, jeżeli wraz z wnioskiem o jej przyznanie złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r., które nie spełniają warunków do wcześniejszej emerytury, mogą ubiegać się o przyznanie emerytury pomostowej (zgodnie z treścią ustawy o emeryturach pomostowych).

4. Wcześniejsza emerytura dla osób uprawnionych do renty wypadkowej lub z tytułu choroby zawodowej

Osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r., które są uprawnione do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, wypadkiem przy wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej, działalności artystycznej lub twórczej, umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo przy wykonywaniu przez osoby duchowne i zakonne czynności religijnych lub czynności związanych z powierzonymi funkcjami duszpasterskimi lub zakonnymi, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy zaistniałym do dnia 31 grudnia 2002 r. albo wskutek choroby zawodowej, mogą przejść na emeryturę:

- kobieta w wieku 55 lat, jeżeli ma co najmniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy,

- mężczyzna - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy.

Osoby, które urodziły się po 1948 r. nie mają prawa do tej emerytury.

5. Wcześniejsza emerytura dla nauczycieli objętych Kartą Nauczyciela

Nauczyciel objęty przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2003 r. nr 118, poz. 1112 ze zm.) może przejść na emeryturę bez względu na wiek (link do art. 88 Karty Nauczyciela) lub też na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym - na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze. zm.) (zgodnie z § 15 rozporządzenia Rady Ministrów). Może także nabyć prawo do wcześniejszej emerytury, przewidzianej dla ogółu pracowników (art. 29 i art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Emerytura bez względu na wiek

Na emeryturę bez względu na wiek mogą przejść (po rozwiązaniu stosunku pracy na swój wniosek) nauczyciele mający co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze (praca nauczycielska), zaś nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym (art. 88 Karty Nauczyciela).

Nauczyciele urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. mają prawo do emerytury bez względu na wiek, jeżeli do dnia 31 grudnia 2008 r. osiągnęli staż pracy wymagany do jej przyznania. Prawo do emerytury bez względu na wiek przysługuje pod warunkiem rozwiązaniu stosunku pracy na wniosek nauczyciela.

Nauczyciel, który jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego uzyska prawo do tej emerytury, jeżeli z wnioskiem o jej przyznanie (po rozwiązaniu stosunku pracy) złoży wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w funduszu, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa.

Rozwiązanie stosunku pracy przez nauczyciela, który chce przejść na emeryturę bez względu na wiek nie musiało nastąpić po 31 grudnia 2008 r. Również po tej dacie może być zgłoszony wniosek o emeryturę, jednakże nie później niż przed ukończeniem 60 roku życia przez kobietę i 65 roku życia przez mężczyznę. Tylko wtedy ZUS przyzna emeryturę bez względu na wiek i wysokość emerytury ustali według tzw. starych zasad wymiaru (link do art. 53 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Zgłoszenie wniosku o emeryturę po ukończeniu powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego (60 lat - kobieta, 65 lat - mężczyzna), nawet jeżeli nauczyciel spełnił warunki do emerytury nauczycielskiej bez względu na wiek, spowoduje przyznanie emerytury z tytułu osiągnięcia pełnego wieku emerytalnego i obliczenie jej wysokości wg nowych zasad (art. 26 i art. 183 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

O przyznanie emerytury na warunkach określonych w art. 88 Karty Nauczyciela może ubiegać się nie tylko nauczyciel zatrudniony w pełnym wymiarze czasu zajęć, ale również nauczyciel zatrudniony w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru czasu zajęć. Przepis ten dotyczy również nauczycieli przebywających na urlopie bezpłatnym, m.in. w związku z pełnieniem z wyboru funkcji publicznych.

Emerytura dla nauczyciela, który osiągnął 55 lat życia - kobieta i 60 lat - mężczyzna

Nauczyciel, jako pracownik zatrudniony w szczególnym charakterze (art. 32 ust. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), może przejść na wcześniejszą emeryturę na podstawie § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (link do § 15 rozporządzenia). Nauczyciel ma prawo do tej emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

- osiągnął wiek wynoszący dla kobiet 55 lat i dla mężczyzn 60 lat,

- ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnym charakterze (pracy nauczycielskiej) wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Nauczycielom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., prawo do tej emerytury przysługuje tylko wtedy, jeżeli wymagane warunki spełnili do dnia 31 grudnia 2008 r. oraz nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo wraz z wnioskiem o emeryturę złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w funduszu, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Możliwość przejścia na emeryturę na podstawie § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. mają również osoby, które na dzień 1 stycznia 1999 r. mają staż ubezpieczeniowy wynoszący dla kobiet 20 lat, a dla mężczyzn 25 lat, w tym co najmniej 15-letni okres pracy nauczycielskiej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia (wraz z wnioskiem o emeryturę) wniosku o przekazanie środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy, w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.

6. Emerytura wcześniejsza dla nauczyciela akademickiego

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365), prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy naukowej zachowali nauczyciele akademiccy urodzeni przed dniem 31 grudnia 1948 r. (art. 267 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym). W praktyce możliwość ta dotyczy więc tylko mężczyzn. Nauczyciel akademicki może na swój wniosek, przejść na emeryturę po ukończeniu 60 lat, jeżeli ma 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 20 lat w szkolnictwie lub instytucjach naukowych. Rozwiązanie stosunku pracy nie jest warunkiem przyznania emerytury.

 

7. Emerytura kolejowa

Kolejowa emerytura (link do art. 40 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) przysługuje pracownikowi urodzonemu przed dniem 1 stycznia 1949 r., który spełnia łącznie następujące warunki:

- osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla kobiet 55 lat i 60 lat dla mężczyzn,

- ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny, w tym co najmniej 15 lat zatrudnienia na kolei, łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia na kolei (link do art. 44-45 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. mają prawo do wcześniejszej emerytury kolejowej, jeżeli wymagane warunki spełniły do dnia 31 grudnia 2008 r. oraz nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego albo wraz z wnioskiem o emeryturę złożyły wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa (link do art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r., które na dzień 1 stycznia 1999 r. miały co najmniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy w przypadku kobiety i co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy w przypadku mężczyzny, w tym co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach (zatrudnienie na kolei) również mogą przejść na wcześniejszą emeryturę po osiągnięciu (także po 31 grudnia 2008 r.) obniżonego wieku emerytalnego. Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy, w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

 

8. Emerytura górnicza

Z dniem 1 stycznia 2007 r. weszły w życie nowe przepisy określające warunki nabywania prawa do emerytury górniczej, które określają nowe zasady przechodzenia na emeryturę górniczą, bez względu na datę urodzenia ubezpieczonego. Stosuje się je zatem także do osób, które urodziły się po 1948 r. bez żadnych ograniczeń czasowych. (art. 50a-50e ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS).

Na podstawie dotychczasowych przepisów art. 50a-50e ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2006 r. mogą przejść na emeryturę górniczą osoby, które warunki określone w tych przepisach spełniły do 31 grudnia 2008 r. Wniosek o przyznanie świadczenia może być złożony również po tej dacie.

Osoby, które nie spełniają warunków do emerytury górniczej, mogą mieć z tytułu wykonywania pracy górniczej prawo do obniżenia wieku emerytalnego.

9. Emerytura bez względu na wiek dla osób opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki

Prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek dla osób opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki mają te osoby, które nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego i które do 31 grudnia 1998 r. spełniły wszystkie warunki wymagane do nabycia prawa do tego świadczenia tj. do tej daty:

- udowodniły okres składkowy i nieskładkowy wynoszący dla kobiet co najmniej 20 lat, a dla mężczyzn co najmniej 25 lat oraz

- opiekują się dzieckiem, które zostało zaliczone do osób całkowicie niezdolnych do pracy i samodzielnej egzystencji bez względu na przyczynę chorobową lub zostało zaliczone do całkowicie niezdolnych do pracy z powodu stanów chorobowych wymienionych w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149).

Ważne jest również to, aby ostatnim ubezpieczeniem wnioskodawcy przed dniem
1 stycznia 1999 r. było ubezpieczenie z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Ponadto warunkiem przyznania takiej emerytury jest udowodnienie niemożności podjęcia pracy albo konieczności jej zaprzestania ze względu na stan zdrowia dziecka i konieczność sprawowania nad nim stałej (ciągłej) opieki.

Możliwość uzyskania prawa do tej emerytury mają zatem jedynie te osoby (bez względu na datę urodzenia), które do dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zgłosiły wniosku o jej przyznanie, mimo że spełniły warunki do nabycia prawa do tego świadczenia.